خَلِيلًا » ) * . كلمه « ان » مخفف از « ان » است به دليل اينكه لام بر سر * ( « لَيَفْتِنُونَكَ » ) * در آمده و فتنه به معنى لغزاندن و برگرداندن است و كلمه خليل از خلت به معنى صداقت است ، چه بسا گفته باشند ؟ كه از خلت به معنى حاجت است ولى بعيد به نظر مىرسد . ظاهر سياق مىرساند كه مراد از * ( « الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ » ) * قرآن باشد كه مشتمل بر توحيد و نفى شرك و سيرت صالح است ، و اين مؤيد رواياتى است كه در شان نزول آيات وارد شده كه مشركين از رسول خدا ( ص ) درخواست كردند كه دست از بدگويى خدايان ايشان بردارد و غلامان و كنيزان بىشخصيت ايشان را كه مسلمان شده و به وى گرويده‌اند از خود دور كند چون عارشان مىشد كه با بردگان خود يك جا بنشينند و آيات خداى را بشنوند ، و در چنين مناسبتى آيه مورد بحث نازل شد . و معنايش اين است كه مشركين نزديك شد تو را بلغزانند و از آنچه به تو وحى نموديم منحرفت كنند تا مرامى مخالف آن پيش گيرى و اعمالى بر خلاف آن انجام دهى و بدين وسيله افترايى به ما ببندى و روش اختلاف طبقاتى را روشى خداپسندانه جلوه دهى و گفتند كه اگر چنين كنى و يك مشت گدا و ژنده پوش را از خود برانى ، با تو رفاقت مىكنيم . * ( « وَلَوْ لا أَنْ ثَبَّتْناكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلًا » ) * . « تثبيت » در اينجا به طورى كه از سياق برمىآيد به معناى عصمت و حفظ الهى است و اگر جواب لولا را خود ركون قرار نداده و نفرمود « تركن » بلكه نزديك شدن به ركون را قرار داده فرمود : * ( « لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ » ) * براى اين بود كه با در نظر داشتن اينكه ركون به معناى كمترين ميل است دلالت كند بر اينكه رسول خدا ( ص ) ميل به كفار كه نكرد سهل است بلكه نزديك به ميل هم نشد ، و اينكه فرمود « اليهم » و ركون را به مشركين نسبت دادند به اجابت خواسته هاى آنان اين معنا را تاكيد مىكند . و معناى آيه اين است كه اگر ما با عصمت خود تو را پايدارى نمىداديم نزديك مىشدى به اينكه به سوى آنان اندكى ميل كنى ، ليكن ما تو را استوار ساختيم ، و در نتيجه به آنان كمترين ميلى نكردى تا چه رسد به اينكه اجابتشان كنى ، پس رسول خدا ( ص ) ايشان را اجابت نكرد و ذره‌اى ميل به ايشان هم ننمود و نه نزديك بود ميل كند . * ( « إِذاً لأَذَقْناكَ ضِعْفَ الْحَياةِ وَضِعْفَ الْمَماتِ ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنا نَصِيراً » ) * . سياق آيه تهديد است و مراد از ضعف حيات و ممات مضاعف و دو چندان شدن عذاب زندگى و مرگ است و معنا اين است كه اگر نزديك شوى به اينكه به سوى آنان متمايل